Gilden van Sint Gangulphus en Sint Laurentius binnen de stad Huissen
Huissen, gelegen aan de rand van de Over-Betuwe, grenzend tussen de Rijn en de Linge is een oude Hanzestad. De stadsverheffing werd verleend door de Hertog van Kleef in 1348. Een belangrijk deel van de historische bebouwingen ging verloren door de zware bombardementen in de Tweede Wereldoorlog. Het stadswapen van Huissen is een Zwaan. De zwaan is het Kleefse wapen en omdat Huissen een van de drostambten van Kleef was, is de zwaan in het Huissens wapen terechtgekomen. Er is wel verschil, de Kleefse zwaan is heraldisch rechtsgaand en de Huissense zwaan is heraldisch linksgaand. En de zwaan is ook terug te vinden in de wapens van de Gilden. In de stad Huissen bevinden zich de twee eeuwenoude Gilden het Sint Gangulphus en Sint Laurentius. In 1411 werd in de stad Huissen, die toen nog tot het graafschap Kleef behoorde, het Sint Jorisgilde opgericht. Later in de vijftiende eeuw ontstond hier ook het Sint Antoniusgilde.
Deze beide Gilden hadden tot taak de verdediging van de stad Huissen, die als Kleefse enclave in het Hertogdom Gelre was gelegen. Dit kwam vooral tot uiting in 1502, toen Karel van Egmond, Hertog van Gelre, de stad Huissen tevergeefs belegerde. In het jaar 1536 fuseerden het Sint Jorisgilde en het Sint Antoniusgilde tot één Gilde.
SINT GANGULPHUSGILDE
Begin zestiende eeuw was een hand-en voetbooggilde niet meer zo noodzakelijk. Dit kwam door de opkomst van de vuurwapens, en dat de verdediging van de steden steeds meer werd overgelaten aan betaalde troepen. Vandaar dat beide Gilden besloten te fuseren tot het huidige nog steeds bestaande Sint Gangulphusgilde.
Dit Gilde werd onder bescherming van de stadspatroon Sint Gangulphus geplaatst. In de loop der eeuwen verloor het Sint Gangulphusgilde zijn militaire functie en kreeg het vooral tot taak als broederschap de eenheid van de bevolking in burgerlijk en kerkelijk opzicht te bevorderen.
De fusieakte uit 1536 is nog steeds in het bezit van de Gilden en een kopie hiervan hangt in het Gildenkapel. De tekst hiervan luidt:
In den jaere ons Heeren duysent vijfhondert ses und dartich heeft die Eerendtfeste und Vromen Joncker Elbert van Pallandt Erfmarschalk, onseren drost en amptsman in stadt und van wegen ons genedigen lieven Heeren, mit toedoen Richter Burgemeijster Schepenen en Raidt en die gemeine Burgeren en Burgers kijnderen van Huessen, van die twee schutterije ende broederschappen nementlich Sancti Anthonius ende Georgius, om meerder liefde, vrundtschap en eendracht to halten, een schutterij ende broederschap gemeackt geheyten Sanctus Gangulphus Schutterije und Broederschap.
SINT LAURENTIUSGILDE
Het Laurentiusgilde is het jongste Gilde, zij dateert uit 1661. Dit Gilde werd opgericht als " jong gesellen schutten compagnie". Het Gilde werd opgericht met toestemming van de landsheer, Keurvorst Friedrich Wilhelm von Brandenburg. Dit wegens verleende krijgsdiensten. "De broederschap der jong gezellen is opgericht in het jaar 1661 onder de regering van de Doorluchtigsten Keurvorst von Brandenburg Hertog Cleef Glorieuzer Gedagtenis".
Zo luidt de trotse aanhef in het in 1777 aangelegde Gildenboek van het Sint Laurentiusgilde. Door het ontbreken van het oudste Gildenboek, dat na 1873 verloren is gegaan is er over de geschiedenis van het Sint Laurentiusgilde uit de periode 1661 – 1750 weinig bekend.
SAMENWERKING
Sinds het einde van de negentiende eeuw (1889) werken beide Gilden nauw samen. Volgens de tradities behoren de ongehuwde (jonggezellen) tot het Sint Laurentiusgilde en de gehuwden tot het Sint Gangulphusgilde. Uiterlijk kan men het verschil nog zien aan de kleuren van de kostuums en de vaandels. Het Sint Gangulphusgilde voert de rode kleuren en het Sint Laurentiusgilde voert de blauwe kleuren.
HISTORISCH BEZIT
Beide Gilden zijn in het bezit van een groot aantal, soms zeer oude zilveren schilden. Van het koningszilver zijn o.a. tijdens de tweede wereldoorlog oude en kostbare exemplaren verloren gegaan. Groot was de verrassing voor de Gildenbroeders toen ze in 1969 uit handen van de toenmalige burgemeester Stadhouders vijftien schilden mochten terugontvangen. Het oudste schild was uit 1554 van Claes Smaelevelt, en het jongste uit 1893, van H. Derksen.
De schilden waren in het bezit van W. Miners, tijdens de oorlog sergeantmajoor in de "Polar Bear" divisie. Deze divisie was betrokken bij de bevrijding van Huissen in april 1945. Bij het landjuweel van 1956 is aan de Gilden een schitterend nieuw borstschild ( broche) aangeboden.
Deze kwam in de plaats van het helaas in het begin van 1900 verkwanselde 16e eeuwse borstschild. Het is een nieuw ontwerp maar de oude elementen zijn wel overgenomen. Dat zijn het Gangulphusbeeld en de beide wapenpenningen. (Kleef en Mark) Het verdwenen borstschild werd in 1973 teruggevonden en bevindt zich nog steeds in particulier bezit. De broche wordt door de koning van het Sint Gangulphusgilde gedragen.
De zilververzameling telt ook zes adjudantsplaten uit 1779. De afbeeldingen erop zijn van Maria van Kevelaar aan de ene en Sint Gangulphus aan de andere zijde. De stokken met de platen erop worden gedragen door de adjudanten van het Sint Gangulphusgilde. Ook tot het bezit behoren twee zeventiende-eeuwse eikenhouten dekenstokken, de zogenaamde "St. Jännekes". De Flitzenboog is een zilveren handboog.
Deze is waarschijnlijk verloren gegaan tijdens de laatste wereldoorlog. De leden van het Sint Antoniusgilde hebben met de handboog de stad tijdens het beleg van 1502 succesvol verdedigd. De Flitzenboog sierde de koningsketen van het Sint Antoniusgilde en werd na de fusie in 1536 aan de Gangulphusketen gehangen en is in de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan. De huidige Flitzenboog werd op zondag 27 mei 1990 aangeboden door de burgemeester.
De historie van de Gilden wordt door zeer oude Gildenboeken gedocumenteerd. Het oudste boek van het Sint Gangulphusgilde begint in 1576, met de aantekening van de fusie uit 1536. Het eindigt in 1777. Het gildenboek aanvangende in 1777 is tijdens de tweede wereld oorlog verloren gegaan. In kopievorm is het gelukkig wel bewaard gebleven. Het boek van het Sint Laurentiusgilde dateert uit 1777 en is ongeschonden gebleven. De historie van de Gilden kan niet allen door de oude Gildenboeken worden gedocumenteerd, maar ook door foto en filmmateriaal. Het oudst bekende filmfragment dateert uit 1921. Er zijn ook veel foto’s van de Gilden. Veel oude foto’s uit privé-bezit worden door de archivaris gekopieerd voor ons fotoarchief.
KONINKLIJKE EREPENNING VOOR HUISSENSE GILDEN.
Op zondag 18 mei 1986 werd er in de Gouden Engel een receptie gehouden door het Sint Gangulphus en het Sint Laurentiusgilde. Dit ter gelegenheid van het feit dat 450 jaar geleden het Sint Gangulphusgilde ontstond uit een fusie van het Sint Antonius en het Sint Jorisgilde.De burgemeester verraste de Gilden, tijdens de druk bezochte receptie, met een koninklijke erepenning. De burgemeester schonk de penning met oorkonde uit naam van Koningin Beatrix aan de jubilerende Gilden. De Beide Gilden hebben een eigen Gildenkapel in de stadsparochiekerk.
AKTIVITEITEN
De Huissense Gilden bezitten nog vele eeuwenoude tradities en gebruiken. Een aantal (zon)dagen per jaar zijn de Gildenbroeders "verplicht" om met hun Gilden "rond te trekken". In totaal zijn er zes van deze dagen. De dagen worden aangekondigd. Dit geschiedt door twee tamboers, die al een dag tevoren en 's morgens voordat de Gilden optrekken trommelend een rondgang door de stad maken.
De "verplichting" stamt nog uit vroeger tijden, men was dan boeteplichtig als men niet mee optrok.
BELOKEN PASEN
Dit is de eerste zondag na Pasen, ook beloken Pasen genoemd. Deze dag wordt de oprichting van het Sint Gangulphusgilde in 1536 herdacht.
GANGULPHUSDAG
Deze wordt op de eerste zondag in mei gevierd. Op die dag wordt het feest van Sint Gangulphus gevierd, de schutspatroon. De Gilden trekken dan in door de stad naar de kerk. Na de Eucharistieviering wordt het Gangulphuslied gezongen, waarna de Gilden voor een bijeenkomst weer naar het Gildenhuis gaan.
HUISSENSE UMDRACHT, SACRAMENTSDAG
De zondag waarop sacramentsdag wordt gevierd trekt traditiegetrouw de Huissense Umdracht door de straten. De Gilden vervullen een centrale rol in de Umdracht.
HET JAARFEEST
Beleg en ontzet en het koningschieten.
De Huissense Gilden zijn in feite ontstaan om hun stadje Huissen te verdedigen tegen vreemde aanvallers. In 1502 zijn de Huissense Gilden daadwerkelijk in de slag geweest. Zij hebben de belegering van Hertog Karel van Gelre doorbroken en hem, tezamen met de hulp van de Kleefse troepen, (Huissen was toentertijd een Kleefse enclave) op de vlucht gejaagd. Dit wordt elk jaar nog door de Huissens Gilden herdacht, tijdens het beleg en ontzet van Huissen. Dit beleg en ontzet wordt dan nagespeeld.
Dit gebeurt elk jaar op de zaterdag het dichts bij de feestdag van Sint Jan. (24 juni.) Elk jaar schieten de Gilden voor de titel van koning van de Gilden. Dit doen zij op de zondag het dichts bij de feestdag van Sint Jan. Diegene die het laatste stukje hout van de houten klos afschiet mag zich voor een jaar koning van het Gilde noemen. Na afloop van het koningsjaar dient hij een zilveren plaat aan de Gilden te schenken.
SINT LAURENTIUSDAG.
Op de zondag die het dichtst bij 10 augustus valt wordt het feest van Sint Laurentius, schutspatroon van het jonggezellengilde, gevierd. De Gilden trekken dan door de stad naar de kerk. Na de Eucharistieviering wordt het Laurentiuslied gezongen, waarna de Gilden voor een bijeenkomst weer naar het Gildenhuis gaan.
KERKWIJDING
De jaarlijkse verplichte Gildenaktiviteiten worden besloten met kerkwijdingzondag.
ANDERE ACTIVITEITEN
De aanwezigheid van de Gilden wordt bij belangrijke plaatselijke gebeurtenissen telkens weer op prijs gesteld. Regelmatig zien we de Gilden ook in het buitenland
(Denemarken, België, Duitsland en Polen, Europees koningschieten) tijdens Gildenconcoursen of historische optochten. Maar ook in Nederland gaan de Gilden regelmatig op pad.
DE GILDENKRONIEK
Drie maal per jaar verschijnt er een tijdschrift uitgegeven door en gaande over de Huissense Gilden. Het bevat artikelen over actuele en historische gebeurtenissen.
WAT KUN JE ALLEMAAL BIJ HET GILDE DOEN?
Bij de Gilden hebben we verschillende vendels waar je wat kan doen. Een vendel is een onderdeel van de Gilden. Naast de vendeliers hebben we ook een jeugdvendel voor jongens van 10 tot 16 jaar. De Gilden hebben alleen Tamboers. De tamboers lopen voorop om te laten horen dat de Gilden eraan komen. De Huissense Gilden zijn bekend door hun vendeliers. Het groepsvendelen (minstens vier vendeliers) is in feite het brengen van een groet. De jeugdvendeliers en oudere vendeliers oefenen een maal per week. Daarnaast hebben de Gilden ook een eigen kruisboogafdeling. (Sint Jorisvendel).De schutters doen ook mee aan landelijke wedstrijden. Ze hebben een vaste oefenavond in de week Wat veel mensen vaak niet weten is dat de Gilden een uitgebreid archief bezitten. Dat er een aparte Archief en studie groep is. Het archief bestaat niet alleen Gildenboeken, maar ook foto en video beelden.
Meer informatie zie:
www.gildenhuissen.nl
Volledig aanwezige verenigingen
